მთავარი დასკვნები
- AI-პოლიტიკა განსაზღვრავს გამოყენების მიზანს, საზღვრებსა და პასუხისმგებელ ადამიანს.
- AI-ის მიერ შემოთავაზებული მასალა მოსწავლისთვის გაგზავნამდე მასწავლებელმა უნდა გადაამოწმოს.
- პოლიტიკაში მკაფიოდ ჩამოწერეთ, რომელი პერსონალური და მგრძნობიარე მონაცემები არ უნდა შეიტანოთ ხელსაწყოში.
- მოსწავლესა და მშობელს გასაგებად აუხსენით, სად შეიძლება გამოიყენოთ AI და როგორ მოითხოვონ შესწორება.
- პოლიტიკა განაახლეთ ახალი ხელსაწყოს, ახალი პროცესის ან პრობლემის გამოვლენისას.
როდესაც რეპეტიტორი ან ონლაინ-სკოლა AI-ს იყენებს დავალების იდეების მოსამზადებლად, ტექსტის გამარტივებისთვის, სავარჯიშოების ვარიანტების შესაქმნელად ან ადმინისტრაციული სამუშაოს დასაჩქარებლად, მთავარი კითხვა მხოლოდ კონკრეტული ხელსაწყოს არჩევა არ არის. საჭიროა წინასწარ იყოს განსაზღვრული: რისთვის გამოიყენება AI, ვინ ამოწმებს მის შედეგს, რა ინფორმაცია არ უნდა მოხვდეს ხელსაწყოში და როგორ აცნობებთ ამ ყველაფერს მოსწავლესა და მშობელს.
ეს განსაკუთრებით აქტუალურია პერსონალიზებული სწავლებისა და ხელოვნური ინტელექტის თემის გაძლიერების ფონზე, რასაც TPDC-ის გამოქვეყნებული მასალაც უკავშირებს პროფესიულ საგანმანათლებლო კონტექსტს. UNESCO-ს გზამკვლევი კი განათლებაში გენერაციული AI-ისადმი ადამიანზე ორიენტირებული, ეთიკური და გააზრებული მიდგომის საჭიროებას უსვამს ხაზს. UNESCO-ის სახელმძღვანელო გენერაციული AI-ის შესახებ განათლებასა და კვლევაში სასარგებლო საწყისი ჩარჩოა პოლიტიკის დასაწერად.
კარგი AI-პოლიტიკა არ არის გრძელი იურიდიული დოკუმენტი და არც აკრძალვების სია. მცირე ონლაინ-სკოლისთვის ეს არის მოკლე სამუშაო შეთანხმება, რომელიც მასწავლებელს გადაწყვეტილების უფლებას უნარჩუნებს, ხოლო მოსწავლესა და მშობელს პროცესის გამჭვირვალე სურათს აძლევს.
რატომ სჭირდება AI-ის გამოყენების პოლიტიკა რეპეტიტორსა და ონლაინ-სკოლას
ერთი და იგივე AI-ხელსაწყო შეიძლება გამოიყენოთ დაბალი რისკის ამოცანისთვის, მაგალითად, ლექსიკის სავარჯიშოს რამდენიმე ვერსიის შესადგენად, ან მაღალი მნიშვნელობის გადაწყვეტილებასთან ახლოს, მაგალითად, მოსწავლის ნაშრომის შეფასების პროექტის მოსამზადებლად. ამ ორ შემთხვევას ერთნაირი წესები არ უნდა ჰქონდეს.
პოლიტიკა გეხმარებათ, რომ გუნდის ყველა წევრმა იცოდეს საკუთარი როლი. მასწავლებელი არ კარგავს ავტორობას: AI-ის პასუხი არის სამუშაო მასალა, წინადადება ან მონახაზი; სასწავლო გადაწყვეტილებას, საბოლოო ფორმულირებასა და მოსწავლისთვის მიწოდებულ უკუკავშირს ადამიანი ამტკიცებს. ეს მიდგომა ამცირებს შემთხვევით შეცდომებს, ერთმანეთთან შეუთანხმებელ პრაქტიკასა და მოსწავლის გაურკვევლობას.
ასევე, პოლიტიკა წინასწარ პასუხობს რთულ კითხვებს: შეიძლება თუ არა მოსწავლის ნაშრომის ჩასმა ჩატში? უნდა ეწეროს თუ არა მასალას, რომ AI გამოიყენეს? სად უნდა მიმართოს მოსწავლემ, თუ AI-ის დახმარებით მომზადებულ მასალაში შეცდომას ან უსამართლო შეფასებას ხედავს?
დაიწყეთ მიზნით და გამოყენების რუკით
პირველივე აბზაცში აღწერეთ პოლიტიკის მიზანი ერთი ან ორი წინადადებით. მაგალითად: „ჩვენ ვიყენებთ AI-ს მასწავლებლის სამუშაოს მხარდასაჭერად, სასწავლო მასალის ვარიანტების მოსამზადებლად და ადმინისტრაციული პროცესების გასამარტივებლად. AI არ ცვლის მასწავლებლის პროფესიულ მსჯელობას, მოსწავლის შეფასების საბოლოო გადაწყვეტილებასა და პასუხისმგებლობას.“
შემდეგ ჩამოწერეთ კონკრეტული გამოყენებები. ზოგადი ფრაზა — „ჩვენ ვიყენებთ AI-ს სწავლების გასაუმჯობესებლად“ — ზედმეტად ბუნდოვანია. უკეთესია გამოყოთ პროცესები:
- დასაშვები გამოყენება: გაკვეთილის გეგმის მონახაზი, ასაკისა და დონის მიხედვით სავარჯიშოს ალტერნატიული ვერსიები, ტექსტის გამარტივების პირველადი ვარიანტი, კითხვების ბანკის მონახაზი, წერილობითი კომუნიკაციის დრაფტი.
- შეზღუდული გამოყენება: მოსწავლის ნაშრომზე უკუკავშირის დრაფტი, ინდივიდუალური სასწავლო გეგმის სამუშაო მონახაზი, შეფასების რუბრიკის მაგალითი. ამ კატეგორიაში შედეგი მასწავლებელმა ყოველთვის უნდა გადაამოწმოს და საჭიროებისამებრ შეცვალოს.
- დაუშვებელი გამოყენება: AI-ის პასუხის უჩვეულოდ ან შეუმოწმებლად გაგზავნა მოსწავლისთვის; მხოლოდ AI-ის საფუძველზე ქულის, მიღება-არმიღების ან სხვა მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილების მიღება; პერსონალური ან მგრძნობიარე მონაცემების ჩასმა დაუდასტურებელ ხელსაწყოში.
ასეთი რუკა პოლიტიკას პრაქტიკულს ხდის: თანამშრომელს არ უწევს ყოველ ჯერზე ნულიდან ფიქრი, როდის შეიძლება AI-ის გამოყენება და როდის არის საჭირო შეჩერება.
განსაზღვრეთ ადამიანის სავალდებულო შემოწმება
ადამიანის შემოწმების წესი უნდა იყოს კონკრეტული. მაგალითად: „მასწავლებელი ამოწმებს ფაქტობრივ სიზუსტეს, ასაკობრივ და ენობრივ შესაბამისობას, ინსტრუქციის სიცხადეს, შეფასების კრიტერიუმებთან შესაბამისობასა და შესაძლო მიკერძოებას, სანამ მასალას მოსწავლეს გაუზიარებს.“
განსაკუთრებული ყურადღება დაუთმეთ იმ შემთხვევებს, სადაც შეცდომამ შეიძლება პირდაპირ იმოქმედოს მოსწავლის გამოცდილებაზე:
- დიაგნოსტიკური ან შემაჯამებელი შეფასების უკუკავშირი;
- ქულა, პროგრესის ანგარიში ან რეკომენდაცია;
- ინდივიდუალური საჭიროებების შესახებ ტექსტი;
- მშობლისთვის გასაგზავნი წერილი;
- სასწავლო მასალა, რომელშიც ფაქტობრივი სიზუსტე კრიტიკულია.
თუ AI-ით მომზადებული პასუხი შეცდომიანია, პასუხისმგებლობა არ გადადის ხელსაწყოზე. სწორედ ამიტომ პოლიტიკაში სასარგებლოა ერთი პირდაპირი ჩანაწერი: „მასწავლებელი ან დანიშნული აკადემიური პასუხისმგებელი ამტკიცებს მოსწავლისთვის განკუთვნილ საბოლოო მასალას.“ UNESCO-ის რეკომენდებული ადამიანზე ორიენტირებული ხედვა სწორედ ადამიანის შესაძლებლობების, კონტროლისა და ანგარიშვალდებულების შენარჩუნებას უსვამს ხაზს. UNESCO-ის სრული გზამკვლევი
მოსწავლისა და მშობლის ინფორმირება: მოკლე, გასაგები, დროული
გამჭვირვალობა არ ნიშნავს ყოველ დავალებაზე ტექნიკური ანგარიშის მიწოდებას. საკმარისია მოსწავლემ და, საჭიროების შემთხვევაში, მშობელმა იცოდეს, რა ტიპის პროცესებში შეიძლება გამოიყენოთ AI და რა კონტროლი არსებობს.
შეგიძლიათ პოლიტიკაში ჩასვათ ასეთი ტექსტი: „ზოგი სასწავლო და ადმინისტრაციული მასალა შეიძლება მომზადდეს AI-ის დახმარებით. მასწავლებელი ამოწმებს და ადაპტირებს საბოლოო ვერსიას. მოსწავლეს შეუძლია დასვას კითხვა AI-ის გამოყენებასთან დაკავშირებით ან მოითხოვოს მასალის გასწორების განხილვა.“
თუ AI გამოიყენეთ კონკრეტული უკუკავშირის ან პერსონალიზებული სავარჯიშოს დრაფტისთვის, მიზანშეწონილია ეს მოკლედ აღნიშნოთ მაშინ, როდესაც ინფორმაცია მოსწავლისთვის მნიშვნელოვანია. მაგალითად: „ეს სავარჯიშო მომზადდა AI-ის დახმარებით და მასწავლებელმა გადაამოწმა.“ ასეთი აღნიშვნა არ უნდა იყოს ფორმალური გაფრთხილება; მისი მიზანია ნდობისა და დიალოგის მხარდაჭერა.
მონაცემები და კონფიდენციალურობა: რა არ უნდა შეიტანოთ AI ხელსაწყოში
AI-პოლიტიკაში მონაცემების ნაწილი უნდა იყოს მკაფიო და მკაცრი. უსაფრთხო საწყისი წესი მცირე სკოლისთვის არის: არ შეიტანოთ ხელსაწყოში იმაზე მეტი ინფორმაცია, ვიდრე კონკრეტული სამუშაოსთვის ნამდვილად აუცილებელია. მონაცემთა დაცვის ორგანოები ხაზს უსვამენ, რომ AI-ის გამოყენებისას პერსონალური მონაცემების დამუშავებამ შეიძლება წარმოშვას კონფიდენციალურობისა და ინდივიდის უფლებებთან დაკავშირებული რისკები. ICO-ის AI და მონაცემთა დაცვის გზამკვლევი ორგანიზაციებს რისკზე დაფუძნებული მიდგომისა და მონაცემთა დაცვის პასუხისმგებლობების გათვალისწინებისკენ მოუწოდებს.
პოლიტიკაში ჩამოთვალეთ აკრძალული მონაცემების მაგალითები:
- მოსწავლის სრული სახელი, პირადი ნომერი, მისამართი, ტელეფონი ან პირადი ელფოსტა;
- შეფასებების სრული ისტორია, ხელშეკრულებები ან გადასახადებთან დაკავშირებული ინფორმაცია;
- ჯანმრთელობის, ფსიქოლოგიური მდგომარეობის, სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების ან ოჯახის შესახებ სენსიტიური დეტალები;
- ამოსაცნობი ფოტო, აუდიო, ვიდეო ან ჩატის სრული ისტორია, თუ ამისთვის წინასწარ არ გაქვთ გადამოწმებული შესაბამისი საფუძველი და პროცესი;
- ნებისმიერი მასალა, რომლის გაზიარებაც მოსწავლემ, მშობელმა ან ავტორმა არ დაგრთოთ ნება.
როდესაც პრაქტიკულად შესაძლებელია, გამოიყენეთ გაუპიროვნო აღწერა. მაგალითად, „მე-8 კლასის მოსწავლისთვის მოამზადე B1 დონის ტექსტის გააზრების დავალება“ სჯობს მოსწავლის სახელის, სკოლისა და დეტალური სასწავლო ისტორიის შეყვანას. ეს არ არის იურიდიული რჩევა: კონკრეტული ხელსაწყოს პირობები, მონაცემთა დამუშავების გარემო და თქვენი იურისდიქციის მოთხოვნები ცალკე შესამოწმებელია.
როგორ აღწეროთ AI-ის დახმარებით შექმნილი მასალები და შეფასებები
პოლიტიკამ უნდა გაარჩიოს AI-ის დახმარებით მომზადებული და AI-ის მიერ ავტომატურად მიღებული შედეგი. პირველი ნიშნავს, რომ მასწავლებელმა გამოიყენა ინსტრუმენტი მონახაზის ან ვარიანტების შესაქმნელად და შემდეგ გადაამოწმა, შეცვალა და საკუთარ პროფესიულ გადაწყვეტილებად აქცია. მეორე კი გულისხმობს შედეგის ავტომატურ მიღებას ადამიანის არსებითი განხილვის გარეშე — ასეთი პრაქტიკა პოლიტიკამ ან უნდა აკრძალოს, ან მკაფიოდ შეზღუდოს.
შეფასებისთვის გამოიყენეთ სამი მარტივი წესი:
- AI-ს შეუძლია შემოგთავაზოთ უკუკავშირის დრაფტი, მაგრამ არა საბოლოო შეფასება.
- მასწავლებელი ადარებს დრაფტს წინასწარ განსაზღვრულ რუბრიკას, მოსწავლის რეალურ ნამუშევარსა და სასწავლო მიზანს.
- მოსწავლეს აქვს უფლება, მოითხოვოს განმარტება ან შესწორების განხილვა ადამიანთან.
საჩივრის ან კორექციის გზა ერთი წინადადებითაც შეიძლება აღწეროთ: „თუ მოსწავლე ან მშობელი მიიჩნევს, რომ AI-ის დახმარებით მომზადებულ მასალაში ან უკუკავშირში შეცდომაა, შეუძლია მიმართოს პასუხისმგებელ მასწავლებელს [არხი/ელფოსტა]; საკითხი განიხილება ადამიანის მიერ და საჭიროების შემთხვევაში მასალა გასწორდება.“
რედაქტირებადი AI-ის გამოყენების პოლიტიკის შაბლონი
ქვემოთ მოცემული ტექსტი მოარგეთ თქვენს საგანს, ასაკობრივ ჯგუფს, გუნდს და გამოყენებულ პროცესებს. კვადრატულ ფრჩხილებში ჩასვით თქვენი ინფორმაცია.
AI-ის გამოყენების პოლიტიკა — [ორგანიზაციის/რეპეტიტორის სახელი]
მიზანი: ჩვენ ვიყენებთ AI-ს [სასწავლო მასალის მომზადების/ადმინისტრაციული მხარდაჭერის/სხვა კონკრეტული მიზნის]თვის. AI არ ცვლის მასწავლებლის პროფესიულ მსჯელობასა და საბოლოო სასწავლო გადაწყვეტილებას.
დასაშვები გამოყენებები: AI შეიძლება გამოვიყენოთ [მაგალითი 1], [მაგალითი 2] და [მაგალითი 3] პროცესებში.
ადამიანის შემოწმება: მოსწავლისთვის განკუთვნილი საბოლოო მასალა, უკუკავშირი და შეფასებასთან დაკავშირებული ინფორმაცია მოწმდება და მტკიცდება [მასწავლებლის/აკადემიური პასუხისმგებლის] მიერ.
აკრძალული მონაცემები: AI ხელსაწყოში არ შეგვაქვს მოსწავლის სრული საიდენტიფიკაციო მონაცემები, მგრძნობიარე პირადი ინფორმაცია, დაუშვებელი ფოტო/აუდიო/ვიდეო მასალა, [სხვა კატეგორია].
მოსწავლის ინფორმირება: მოსწავლეებსა და მშობლებს ვატყობინებთ, რომ AI შეიძლება გამოყენებულ იქნეს [პროცესები]-ში; მათ შეუძლიათ დასვან კითხვები [საკონტაქტო არხი]-ის საშუალებით.
მასალის აღნიშვნა: თუ კონკრეტულ მასალაში AI-ის მონაწილეობა მნიშვნელოვანია მისი გაგებისთვის, მასალა აღინიშნება შესაბამისი მოკლე განმარტებით.
საჩივარი და შესწორება: AI-ის დახმარებით მომზადებულ მასალაზე ან უკუკავშირზე შეკითხვა/შესწორების მოთხოვნა მიიღება [არხი]-ით და განიხილება ადამიანის მიერ.
გადახედვა: პოლიტიკას გადავხედავთ [თარიღი ან სიხშირე]-ში და ასევე ახალი ხელსაწყოს, ახალი გამოყენების შემთხვევის ან მნიშვნელოვანი პრობლემის გამოვლენისას.
როდის განაახლოთ პოლიტიკა
პოლიტიკა ცოცხალი დოკუმენტია და არა ერთხელ შევსებული ფაილი. გადახედეთ მას დაგეგმილი პერიოდულობით, მაგალითად სემესტრის ბოლოს, და ყოველთვის მაშინ, როცა იწყებთ ახალი AI-ხელსაწყოს გამოყენებას, ამატებთ შეფასებასთან დაკავშირებულ პროცესს, ცვლით მონაცემების დამუშავების გზას ან იღებთ მოსწავლის/მშობლის საჩივარს.
გადახედვისას დასვით ხუთი კითხვა: რა გამოიყენეთ რეალურად? რა არ მუშაობდა? სად დასჭირდა მასწავლებელს მეტი შემოწმება? რა კითხვები გაუჩნდათ მოსწავლეებსა და მშობლებს? რომელი წესი უნდა გახდეს უფრო კონკრეტული? მოკლე ცვლილებების ჟურნალი — თარიღი, ცვლილება, მიზეზი — დაგეხმარებათ, რომ პოლიტიკა გუნდისთვის გასაგები დარჩეს.
დაიწყეთ მოკლე ვერსიით, მაგრამ ნუ გამოტოვებთ მიზანს, მონაცემთა შეზღუდვებს, ადამიანის შემოწმებასა და მოსწავლის მიმართვის გზას. თუ ონლაინ-სკოლის პროცესებს აწყობთ და გსურთ განმეორებადი სასწავლო სამუშაოს უფრო სტრუქტურირებულად ორგანიზება, გაეცანით SubSchool-ის გადაწყვეტილებებს ონლაინ-სკოლებისთვის. საბოლოო აკადემიური გადაწყვეტილება და მასწავლებლის ავტორობა ყოველთვის თქვენს მხარეს უნდა დარჩეს.
წყაროები და მეთოდოლოგია
სტატია მომზადდა მომხმარებლის სარედაქციო ბრიფისა და მითითებული TPDC-ის გვერდის საფუძველზე, დამატებით კი UNESCO-ის განათლებაში გენერაციული AI-ის გზამკვლევისა და ICO-ის AI/მონაცემთა დაცვის ოფიციალური მასალის გამოყენებით. რეკომენდაციები წარმოდგენილია როგორც მცირე საგანმანათლებლო ორგანიზაციის ოპერაციული პოლიტიკის ჩარჩო და არა იურიდიული დასკვნა. კონკრეტული ხელსაწყოების პირობები, მონაცემთა დამუშავების გარემო და ადგილობრივი მოთხოვნები სტატიაში არ არის დადასტურებული.
- TPDCმასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნული ცენტრი
- Guidance for generative AI in education and researchUNESCO
- Guidance for generative AI in education and researchUNESCO
- Guidance on AI and data protectionInformation Commissioner's Office
